het parool
De armen spreken hun eigen taal
***** (5 sterren uit 5)
Eigenlijk zou het een woord in Van Dale moeten zijn: Hans-van-Manen-armen. Van Manen heeft in zijn ruim vijftig jaar als choreograaf een immens oeuvre (het aantal balletten komt al boven de 125) en een rijk vocabulaire opgebouwd, maar geen enkele balletfrase verraadt zijn/haar Van Manen-heid zoals de armen.
Vaak zijn ze wijd uitgestrekt in een hoek van 45 graden, soms met de vuisten gebald, vaker met de palmen open, soms naar voren (als in een jazzroutine) dan weer naar buiten, alsof ze eigenhandig voorkomen dat het universum in elkaar klapt.
Wel zijn er nuances. In het sensuele Grosse fuge uit 1971, de opening van De hand van de meester - een overdonderend eerbetoon aan Hans van Manen - zijn de gebalde vuisten een statement van de vier mannelijke dansers (met ontbloot bovenlijf, glimmende riempjes en zwarte broekrokken) van Het Nationale Ballet: 'Hello ladies, hier zijn we!' Toch blijven de vier dames in huidkleurige body's opvallend onaangedaan door het haantjesgedrag. Pas in het tweede deel (beide op muziek van Beethoven) is er wederzijdse overgave.
De opgeheven armen in het zwoele Two pieces for HET (1997) staan vanaf het begin voor empowerment. Igone de Jongh en Alexander Zhembrowskyy zijn aan elkaar gewaagd - ook al had de zwarte string van Zhembrowskyy niet per se gehoeven.
In het poëtische Four Schumann pieces - dat Van Manen in 1975 voor The Royal Ballet maakte - moeten we flink geduld hebben voor de armen weer opsteken. Pas in het allerlaatste ensemblestuk schieten ze in euforie omhoog. Het stuk staat of valt met de mannelijke hoofdrol (eerder door onder anderen Han Ebbelaar, Boris de Leeuw en Rudolf Nureyev). Matthew Golding vertolkt die rol met verve.
Aan opgeheven armen is in Frank Bridge variations juist geen gebrek. Als dubbele uitroeptekens worden ze driftig de lucht in gestoken, bij vertwijfeling juist strak langs het lichaam gehouden. In het dubbele duet aan het begin van de 'Wiener Waltzer' voeren de twee koppels (Igone de Jongh en Jozef Varga, Larissa Lezhnina en Remi Wörtmeyer) een dialoog met hun ledematen. 'Wat wil je nou?' 'Ik weet het niet, zeg jij het maar', schermen de armen.
'Dans drukt dans uit, verder niets', zegt Van Manen in het filmpje Van Manen. Performer, ook al geeft hij direct daarna toe dat hij dit toch niet helemaal zeker weet. De Hans-van-Manen-armen bewezen vrijdagavond het tegendeel.
Bregtje Schudel (24 september 2012)
de telegraaf
Adembenemende meesterwerken door Nationale Ballet en NDT
Danskunst uit de eredivisie
De 80e verjaardag van Hans van Manen is in juli al gevierd met een gala, maar het Nationale Ballet en het Nederlands Dans Theater hebben hun seizoen geopend met opnieuw een hommage aan de choreograaf. Er is zeker geen sprake van overkill, getuige de uitbundige reacties van het publiek.
Het Nationale Ballet brengt nu Four Schumann pieces op de planken in een opvallend goed ingestudeerde uitvoering. Dit meesterwerk uit 1975 was ruim acht jaar geleden voor het laatst te zien in het Muziektheater. Het gezelschap beschikt weer over een geweldige danser die de zware hoofdrol aankan. Matthew Golding heeft het charisma en de techniek om de toeschouwers mee te slepen in zijn ontroerende ontmoetingen met twee vrouwen en een man. Niet alleen de kostuums zijn in de loop der jaren veranderd, ook tal van details in de choreografie. De dromerige romantiek van weleer heeft plaatsgemaakt voor een strakkere en meer masculiene benadering, een nieuwe visie op tijdloze schoonheid.
Ook de rest van de avond kan het publiek genieten van danskunst uit de eredivisie: de verrassende eenheid in verscheidenheid van de ’Frank Bridge variations’ en de zinderende spanning van Two pieces for HET (intens vertolkt door Igone de Jongh en Alexander Zhembrovskyy). De erotisch geladen Grosse Fuge krijgt opnieuw een sterke interpretatie van de acht dansers. Een van hen, Casey Herd, ontving voor aanvang de Alexandra Radiusprijs 2011-2012 uit handen van de naamgeefster.
Feest in Amsterdam, feest in Den Haag. Paul Lightfoot heeft als de nieuwe artistiek leider van het Nederlands Dans Theater de banden weer aangeknoopt met de choreograaf die in 1959 aan de wieg van het gezelschap stond en er 62 werken voor creëerde. Een adembenemende estafette van vijf min of meer briljant uitgevoerde balletten eindigde met een hilarische modeshow. Op een catwalk showden dansers heel uitdagend kostuums uit meer dan een halve eeuw dansgeschiedenis. Het publiek klom zowat op de stoelen van enthousiasme. Het is nu eenmaal zo: Van Manen verveelt nooit.
Eddie Vetter (24 september 2012)
nrc handelsblad
Feestelijke choreografieën van Van Manen
Een viering met een duur en omvang die gewoonlijk slechts is voorbehouden aan koningen en koninginnen: al in maart begon dansminnend Nederland met de viering van de tachtigste verjaardag van Hans van Manen (Nieuwer Amstel, 11 juli 1932). Introdans gaf de aftrap met een jeugdprogramma, Het Nationale Ballet organiseerde in juli een gala, het Nederlands Dans Theater speelde onlangs twee feestprogramma’s, met als toegift een ontzettend leuke ‘modeshow’ van kostuums uit Van Manens NDT-oeuvre. Afgelopen vrijdag presenteerde Het Nationale Ballet een Hans van Manenprogramma. Op 5 oktober aanstaande wordt de feestvlag definitief gestreken.
Wie alle festiviteiten heeft gevolgd, kon genieten van topwerken van Van Manen. Vrijdag van de onverwoestbare Grosse Fuge (1971, op muziek van Beethoven), met zijn erotische lading nog altijd razend spannend, en – veel minder vaak uitgevoerd – het romantische Four Schumann Pieces, met een prachtig beheerste, viriele Matthew Golding in de hoofdrol. In de overige stukken, beide van recenter datum, viel Igone de Jongh op, die in balletten van Van Manen altijd op haar mooist is. Ook Remi Wörtmeyer heeft het Van Manen-gen: scherp, muzikaal en geestig zonder lollig te doen. Jarig of niet, Van Manen is elke keer weer een feestje.
(Francine van der Wiel, 26 september)
theaterkrant.nl
Van Manens ode aan de ballerino
4 sterren uit 5
De hand van de meester heet het programma waarmee Het Nationale Ballet het nieuwe seizoen opent. Meesterchoreograaf Hans van Manen is dit jaar tachtig geworden en dat moet gevierd worden. Het vorige seizoen werd afgesloten met een feestelijk gala, nu volgt deel twee van de party: een selectie van vier veelgeprezen balletten. Het is de avond van de mannelijke danser.
Eerst krijgt Casey Herd de Alexandra Radiusprijs uitgereikt. Zijn dank gaat uit naar alle vrouwelijke danspartners waarmee hij het podium deelt, zijn moeder die hem de balletbeginselen bijbracht, en het orkest: ‘Ik vind het heerlijk om op jullie muziek te dansen.’ Holland Symfonia kampt met een forse korting op het budget, maar blijft de dansers de komende jaren begeleiden. Applaus.
Van Manen mag dan al meer dan vijftig jaar choreograferen, hij is en blijft een danser in hart en nieren en in de studio doet hij de passen nog altijd voor. Daarom is het mooi dat de avond begint met de compilatie van filmbeelden waarop hij dansend getuigt van zijn muzikaliteit, humor en onmiskenbare swing.
Muziekcomposities liggen altijd aan de basis van Van Manens creaties – deze avond zijn het allemaal werken voor strijkers – maar de grootste bron van inspiratie vormen de dansers met wie hij werkt. Dat geldt zeker voor Four Schumann pieces, het ballet dat hij in 1975 bij het Londense Royal Ballet maakte. De danser in kwestie was Anthony Dowell, de man met de mooie lijnen en indrukwekkende draaien. Rudolf Nureyev, Han Ebbelaar en Boris de Leeuw mochten de rol later ook vertolken en vanavond is Matthew Golding aan de beurt. Deze laat zien dat hij ook een op en top Van Manen-danser is. Zelfverzekerd, viriel, met grote helderheid en intensiteit bewegend, in spierwit en nauwsluitend kostuum, de armen breeduit en de borstkas naar voren – Golding vult het podium met allure. De vijf paren om hem heen dansen voortreffelijk, maar hij is de onbetwiste blikvanger.
Ook Jozef Varga en Remi Wörtmeyer (in Frank Bridge Variations) zijn zeer overtuigend in de Van Manen-stijl. Varga paart trefzekerheid aan bescheiden maar prinselijke gratie. Wörtmeyer combineert precisie met lichtheid; hij neemt zijn passen serieus en weet ze tegelijkertijd een relativerende touch mee te geven. ‘Prachtige dansers,’ roemde de meester zijn muzen na afloop. ‘Het Nationale Ballet danst mijn werk het beste van alle gezelschappen in de wereld.’
Al met al een openingsprogramma dat onthult welke mooie dansers het gezelschap dit seizoen in huis heeft, ook al hebben veel beauties het tableau onlangs verlaten. Bovendien biedt het tegenwicht aan alle sylfiden, zwanen en Giselles die in het negentiende-eeuwse sprookjesrepertoire over de dansvloer zweven. De meesterchoreograaf laat zien dat de dames ook indruk kunnen maken als zij met beide benen stevig op de grond blijven en dat de heren heel goed in het middelpunt kunnen staan.
Jacq. Algra (24 september 2012)
cultuurbewust
Tijdloze dans en vakmanschap
Elf juli jongstleden vierde choreograaf Hans van Manen zijn tachtigste verjaardag. Reden voor een feestje dus! Het Nationale Ballet eert hem deze maand met het programma De Hand van de Meester. In vier choreografieën tonen de dansers hun virtuoze beheersing van het lichaam en de ballettechniek, en hun expertise op het gebied van de specifieke Van Manenstijl. Muzikaal wordt de prachtige avond bijgestaan door vast begeleidingsorkest Holland Symfonia, onder leiding van dirigent Matthew Rowe.
> cultuurbewust
deadiine.nl
Vier gouden grepen uit de balletgeschiedenis
Choreograaf Hans van Manen (1932) is 80 jaar. Hij zit al zo’n vijftig jaar in het dansvak en hij doet in de studio nog altijd alle passen voor. Om zijn bijzondere carrière te vieren, zet Het Nationale Ballet de voorstelling De hand van de meester neer. In de voorstelling schitteren vier grepen uit de balletgeschiedenis; hoogtepunten uit de prestaties van deze belangrijke figuur in de danswereld. De choreografieën worden met fotografische precisie uitgevoerd er is een perfect verband tussen dans en muziek.
blog robert heukels
Tussen Eljero en Igone
Het is al bijna weer twee jaar geleden dat ik een dagje mocht optrekken met de sterren van Het Nationale Ballet.