De Telegraaf
vrijdag 29 april 2011
Een avond lang genieten!
Het komt zelden voor: een avond met alleen meesterwerken, uitgevoerd op het hoogste niveau. Na twee uitverkochte en enthousiast ontvangen voorstellingen in de Amsterdamse Stadsschouwburg gaat Het Nationale Ballet op tournee met een geheel aan Hans van Manen gewijd programma. Daarbij zal het gezelschap tien Nederlandse steden aandoen, maar ook drie keer in Londen optreden.
We hebben de choreografieën vanaf de premières wel tien tot dertig keer gezien en toch vervelen ze geen moment. Alles klopt. De bewegingen zijn met fotografische precisie in de ruimte geplaatst, de dans gaat een magisch verbond aan met de muziek, een paar blikken zeggen meer dan honderd draaien en de onderlinge relaties worden haarscherp in beeld gebracht.
De vijf balletten, ontstaan tussen 1971 en 1997, zijn toonbeelden van inventiviteit en diversiteit, terwijl terugkerende elementen de signatuur van de choreograaf vormen. Alle vijf zijn ze oorspronkelijk voor andere dansers gemaakt. Heeft de nieuwe generatie nog wel affiniteit met deze specifieke danstaal?
Bruisende energie
Het Nationale Ballet brengt voor de gelegenheid zijn top in stelling en die laat weinig te wensen over. Adagio Hammerklavier krijgt met zijn adembenemende vertragingen een sublieme uitvoering van onder meer een intens geconcentreerde Larissa Lezhnina en een prachtig lyrische Anna Tsygankova. Als effectief contrast wervelen daarna drie mannen in de enerverende dansestafette van Solo met bruisende energie en meeslepende virtuositeit prestissimo over de planken.
Trois gnossiennes blijft fascineren door de tegenstelling van de lichte Lezhnina en de sterke Casey Herd. Hun relatie krijgt extra spanning doordat drie ’pianoduwers’ hen zwijgend gadeslaan terwijl ze de vleugel over het toneel rollen. Ook in Concertante zijn de duetten de parels aan de kroon, in dit geval met onder meer een fel en sensueel dansende Michele Jimenez. Grosse Fuge verovert tot slot het theater als één brok samengebalde energie, waarbij de vier mannen en vier vrouwen zich met elkaar meten in het spanningsveld tussen fijne stilering en erotische drift. Voeg bij dit alles de sterke muzikale bijdragen van de pianiste Olga Khoziainova en Holland Symfonia onder leiding van Ermanno Florio en het betekent: genieten van de eerste tot de laatste minuut.
Het Nationale Ballet besteedt in het volgende seizoen met een gala aandacht aan de tachtigste verjaardag van de choreograaf. Introdans wijdt er een heel programma aan, maar het Nederlands Dans Theater brengt dan geen enkel werk van Hans van Manen op de planken, terwijl het een schat van tientallen meesterwerken in huis heeft. Het is alsof een museum Rembrandts Nachtwacht of Van Goghs Zonnebloemen in het depot laat staan.
Eddie Vetter
> terug
Trouw
vrijdag 29 april 2011
Het Nationale Ballet danst de ingehouden spanning die Van Manen eist
Kippenvel als De Jongh bij nek en hals wordt voortbewogen
Als de oude maestro Hans van Manen na het laatste ballet de bühne op komt en een kwieke buiging maakt, gaat het dak van de Amsterdamse Stadsschouwburg eraf. Volgend jaar wordt de choreograaf 80 jaar. En zo jeugdig als hij oogt, zo opvallend fris is het programma dat dertig jaar van zijn oeuvre omspant.
Het Nationale Ballet toert dit voorjaar langs Nederlandse theaters met een toegankelijk evergreenprogramma rond de meesterchoreograaf. Tussendoor doet het ook het mooie Londense danspodium Sadler’s Wells aan. Helaas staat er geen nieuwe Van Manen op dit programma, want dat is altijd iets om naar uit te kijken.
Hij maakt gemiddeld nog één ballet per jaar. Maar zijn oudere werk kun je nooit genoeg ervaren; elke keer ontdek je meer diepte, emotie en spanningslagen. Met name die laatste zijn afhankelijk van de uitvoering en die is bij Het Nationale Ballet, waar Van Manen sinds 2005 weer in dienst is als huischoreograaf, in goede handen. De vijf getoonde werken hebben gemeen dat de maestro er zijn sublieme muzikaliteit in etaleert. Opmerkelijk omdat hij geen noot kan lezen.
In Adagio Hammerklavier (1973) volgen drie koppels het adagio in Beethovens pianosonate met geraf?neerd partnerwerk rond het vinden van bewegingsbalans. Klassieke dans was zelden spannender. Dit werk luidde Van Manens meer academische periode in, waarin de invloed van zijn leermeester George Balanchine goed te merken is. Deze had een gevleugelde uitspraak Ballet is woman en ook hier stelen de dames de show. Zoals Larissa Lezhnina, die zich in de 17 jaar dat ze nu bij Het Nationale Ballet danst, de ingehouden spanning die bij Van Manen vereist is, uitstekend heeft eigen gemaakt. Ook in het duet Trois Gnossiennes (1982) op Satie danst ze prachtig, een altijd te kort durend (7 minuten) meesterwerk.
In Grosse Fuge (1971) en Concertante (1994) valt Igone de Jongh op, Van Manens meest recente muze. Haar virtuositeit en mysterieuze ongenaakbaarheid is de ideale Van Manen-combinatie. Concertante zorgt voor kippenvel als partner Alexander Zhembrovsky De Jongh bij nek en hals voortbeweegt. Ook hier de spanning, die van liefde naar haat, van afstand naar toenadering slingert. De mannen excelleren in Solo, de hyperdynamische balletestafette voor drie dansers op Bachs eerste Vioolpartita. Onlangs werd het werk door jonge dansers van het Nederlands Dans Theater gedanst, maar hoe zouden die opkunnen tegen het winning team Juanjo Arques, Sefton Clarke en Félipe Diaz van Het Nationale Ballet?
Sander Hiskemuller
> terug
Het Parool
do 28 april
Van Manen maakt Beethoven dansbaar
Het grote gala ter ere van zijn tachtigste verjaardag is pas volgend seizoen, maar voor de liefhebbers van Hans van Manen brengt Het Nationale Ballet met Hans van Manen: Meester van de dans al wel een avondvullend programma, dat tot en met 24 mei door Nederland toert. Het werk van Hans van Manen (1932) neemt een belangrijke plaats in bij Het Nationale Ballet. In de afgelopen 55 jaar maakte hij ruim 120 balletten, waarvan er zo’n veertig op het repertoire van het balletgezelschap staan. Meester van de dans bestaat uit 5 daarvan.
Adagio Hammerklavier (1973) (Beethoven) is een van zijn meest klassieke stukken, met drie koppels. Het ballet mag tijdloos zijn gebleken, dat kan niet helemaal meer worden gezegd van de aankleding. Het wapperende doek aan de achterwand doet nu denken aan bedscènes in B-films.
Ook de keuze van de accessoires is bedenkelijk: een lichtblauw negligé voor de vrouwen, glimmende kettinkjes en thermisch ondergoed voor de mannen. De dans maakt gelukkig een hoop goed. Vooral de glamoureuze en ongenaakbare Anna Tsygankova en de gepassioneerde en fragiele Larissa Lezhnina strijden om de prijs voor beste ballerina.
De heren laten van zich horen in Solo (1997), een speelse solo voor drie mannen. Volgens van Manen speciaal gecreëerd voor drie dansers omdat Bachs Vioolpartita niet door één mens te dansen is. Wat de werkelijke reden ook is, het stuk wordt er dynamischer door. Als bij een estafette lossen de drie mannen elkaar af, ieder met een eigen intensiteit, een eigen specifieke Van Manenattitude.
Het programma springt een paar versnellingen terug voor Trois Gnossienes uit 1982, een ingetogen duet tussen de bonkige Casey Herd en de petite Lezhnina.
Hoogtepunt van de avond waren de twee laatste stukken. Concertante (1994) is Van Manen ten top: acht krachtige dansers in gestroomlijnde kostuums, met indringende blikken en fier opgeheven armen. Het is moeilijk kiezen welke eerste soliste beter is: de zinderende Michele Jimenez of de angstaanjagende intense Igone de Jongh.
Met afsluiter Grosse Fuge uit 1971 laat Van Manen ten slotte nogmaals zien dat in tegenstelling tot wat zijn grote voorbeeld George Balanchine beweerde, Beethoven wel degelijk dansbaar is.
Bregtje Schudel
> terug
Noordhollands Dagblad
dinsdag 21 mei
Hans van Manen is dè meester van de dans
Amerika had Balanchine, maar Nederland heeft Hans van Manen. Het Nationale Ballet gaat met vijf van zijn werken op tournee door Nederland. Dat het programma de ondertitel meester van de dans heeft, behoeft geen nadere uitleg. Van Manen is nou eenmaal dè meester van de dans, zo niet de belangrijkste choreograaf van ons land. Een heel programma Van Manen is dan ook een feest om naar te kijken.
Het is onmogelijk uit de vijf choreografieën waarmee Het Nationale Ballet nu op tournee gaat een favoriet te kiezen. Het Adagio Hammerklavier voor drie paren, op Beethovens Pianosonate, dat Van Manen in 1973 voor Het Nationale Ballet creëerde, werd meteen na de première als meesterwerk betiteld.
Dit ballet is niet in één woord te vangen. Het is tijdloos, maar dat is een stempel dat vrijwel op zijn gehele oeuvre (meer dan 120 balletten!) gedrukt kan worden. Van Manen zelf noemde het werk ooit ’een wiel dat, na een zet, nog nét loopt, nét niet omvalt’. Een typering die niet tegen te spreken is, want in Adagio Hammerklavier daagt hij de dansers uit balans te houden, hoe traag de beweging ook moet worden uitgevoerd. Larissa Lezhnina is adembenemend. De frêle danseres gaat op in iedere pas die ze zet.
Lezhnina oogst ook bewondering in de uitvoering van Trois Gnossiennes uit 1982 waarin ze met Casey Herd rechtstreeks de ziel van de toeschouwer weet te raken. Het ballet, genoemd naar de gelijknamige compositie van Satie, ontroert. Niet alleen door de grote zeggingskracht die beide dansers uitstralen, maar ook door de uitvoering van pianiste Olga Khoziainova, die met vleugel en al door drie dansers over het toneel verplaatst wordt.
Muziek is onmiskenbaar een van Van Manens grootste inspiratiebronnen. Muziek is in zijn werk ook nooit ondergeschikt aan de dans. Eerder laat hij beide elkaar versterken, zoals in zijn ballet Solo (1997) waarin Juanjo Arqués, Sefton Clarke en Félipe Diaz de dynamische en gecompliceerde 1e Vioolpartita van Bach tot leven brengen. Van Manen maakte zijn Solo voor drie dansers, omdat het tempo van het muziekstuk volgens hem niet door ’één mens te dansen is’. Maar de tomeloze energie van de drie dansers geven toch het gevoel dat het één persoon is die over de bühne beweegt.
En of het allemaal nog niet genoeg is, wordt het publiek ook nog eens getrakteerd op Concertante (1994) en Grosse Fuge (1971). Het Nationale Ballet is vertrouwd met het idioom van Van Manen: eenvoudig, abstract en evengoed complex. In Concertante is het Michele Jimenez die de juiste snaar weet te raken en de spanningsboog in haar pas de deux met Jozef Varga geen moment laat verslappen.
Grosse Fuge, dat Van Manen voor acht dansers maakte, is de kroon op het programma. Het is contrastrijk, harmonieus en ongelooflijk sexy. Na deze tournee kan het publiek gelukkig nog uitzien naar het nieuwe seizoen waarin het 50-jarig balletgezelschap de 80e verjaardag van de meesterchoreograaf zal vieren met een aan hem en aan zijn werk gewijd balletgala.
Nanska van de Laar
> terug
London Evening Standard
dinsdag, 13 mei
Hans van Manen is the Master of Dance
Hans Van Manen is nearly 80, yet instead of taking it easy backstage, the veteran choreographer could be seen signing autographs and surveying the crowd in the foyer bar of Sadler's Wells during the first interval of this celebratory programme of his ballets.
Van Manen has created more than 100, many short plotless ballets, often set to concert hall music, and usually focusing on the form of dance itself rather than narrative. Many were made for Dutch National Ballet or Nederlands Dans Theatre, the companies between which he's switched in his 60-year career.
Seeing five of his creations together shows his consistent and sustained handling of the classical idiom. Each is finely crafted and full of ideas, even if some of them, such as the belt grabbing in Grosse Fuge which may have looked daring in 1971, now looks affected. The programme also focuses on his classical ballets to the exclusion of his more experimental work, such as the groundbreaking and still unmatched Live which makes innovative use of pre-recorded and real-time film.
Excepting this, and the absence of his most recent ballets, the programme is welcome. It includes Grosse Fuge (1971) and Adagio Hammerklavier (1973), Trois Gnossiennes (1982), and Concertante and Solo from the Nineties. It's difficult not to rave about the last - fast, neat and funny, it's a tour de force for three men who playfully outdo each other in dare-devilry and élan. The dancers were uniformly excellent.
Sarah Frater
> terug
http://www.thisislondon.co.uk/theatre/review-23949855-hans-van-manen-is-the-master-of-dance.do
The Guardian
dinsdag, 13 mei
Hans van Manen: Master of Dance
I love dance programmes that are dedicated to just one choreographer's work. Run of the mill in modern dance, they are rare in ballet, where the imperative to create an entertaining mix tends to rank higher than delving under one choreographer's skin. In the case of Hans van Manen, veteran of Dutch National Ballet, the satisfaction of spending two and hour hours in his company is underlined by the fact that Britain sees so absurdly little of the great man's work.
Most revealing about Master of Dance is the wit and daring of Van Manen's musicality. It opens with Adagio Hammerklavier (1973), which is set to one of Beethoven's sparest piano concertos, Op 106. From this bold choice of music, Van Manen creates a work of riveting intellectual tension and expressive power. Much of the choreography (for three couples) is a paring down to fundamentals. Small details – the turn of a head, the stretch of a foot – acquire a disconcerting, even erotic, impact. The flow of the choreography is constantly disrupted – a lift that freezes in mid-air, a pliant body stiffening. It's a dance of inquiry and retreat, emphasised by the way the choreography maintains a similar distance from the music, moving above the notes in its own parallel pattern. When, finally, Van Manen allows the choreography to flow and pins it back to the melodic line of the score, the impact is all the more piercingly lyrical.
Solo (1997) is pitched to another extreme, a euphoric relay race in which the tip-tilted turns and jumps of its three male soloists appear all the more virtuosic for their rigorous timekeeping with Bach's accompanying score. But it is Concertante (1994), set to music by Frank Martin, that is the masterwork of the evening, not only for the astounding variety of patterns configured through its eight dancers, but also for the exuberance with which it embodies the theatricality of Martin's score. There is a wildly colourful inflection of jazzy, oriental and classical styles playing over the choreography, but also a subtext of big dramatic gestures – ferocious glances, yearning expressions, warring arms. A hundred stories are suggested, yet none are detachable from the pure, scintillating logic of the dance.
Closing the programme is Grosse Fuge (1971). With its ritualised confrontations between the sexes, its overtly erotic styling (bare-chested men with leather belts, leotards with a hint of corsetry), this is the Van Manen work we see most regularly in the UK. It's also the weakest of the night. Van Manen's imposition of a four-square beat over Beethoven's music seems more wilful than illuminating, and a disappointingly underpowered performance from its cast does not help. Even so, the programme is aptly titled: Van Manen is one of the great masters.
Judith Macrell
> terug
http://www.guardian.co.uk/stage/2011/may/13/hans-van-manen-master-review
The Arts Desk
dinsdag, 13 mei:
Opposing types drawing apart
In a world crying out for even below-mediocre ballet choreographers (Benjamin Millepied, anyone?), the Dutch old master Hans Van Manen is an extraordinarily well-kept secret. Why a man of such superb balletic accomplishment, theatrical instincts and calligraphic and technical skill remains barely acknowledged in Britain is presumably down to sex. His idea of sexy ballet, that is, being alien to upright British sensibilities.
But if it’s a good mind that you’re after in ballet, Van Manen’s is one of the very best, as a long overdue exhibition of his ballets at Sadler’s Wells this week shows - but hurry, they end tomorrow. The Dutch National Ballet - though only a shadow of their old sophisticated world-beating selves - display five works ranging over 25 years, in which even a nominal duet is far from what it appears, and if you love late Beethoven, you may flinch when you see what Van Manen determinedly does to it.
'You don’t get a man and a woman - more a male dancer and a female dancer, opposing types drawing apart and uniting, not necessarily sexual, and yet distinctly erotic'
Two of the pieces are amuse-bouches, Solo - three men in purple T-shirts sharing one very nimble solo - and Trois Gnossiennes, in which a male-female duet of wary complexity has to avoid the perambulations of the piano and pianist, being pushed around the stage by other dancers. Both of them exhibit Van Manen’s quickwittedness and fertile articulacy in ballet language. But it’s the three big pieces that set the challenges.
While Van Manen writes supposedly “abstract” ballet, this is a misnomer, as the ballet writing is driven in part by his deep-felt reaction to the music, which brings on tensions, regrets, tiny fragments of stories between people, but also by his archetypical division of male jobs and female jobs in ballet.
He essentially strides on from the symbolic archetypes of the 19th century and then Balanchine, preserving the yin-yang differences, the feminine elegance of women, the hard black-clad warrior edge of men, and producing pas de deux that laconically ignore the squeamishness of generations softened up by the psychological realism of our own Kenneth MacMillan. Men jump and lift, women arabesque, curl and twine, like tendrils up trellises. You don’t get a man and a woman reacting to each other consistently and in psychological development, as you do with MacMillan - with Van Manen you have archetypes, I’d say: a male dancer and a female dancer, opposing types drawing apart and uniting, not necessarily sexual, and yet distinctly erotic - and it is sophisticated, detailed and aesthetically eloquent.
All the same, while granting that Van Manen is fervently music-driven, I cut adrift from him in his Beethoven works. Adagio Hammerklavier and Grosse Fuge are his celebrated landmarks from the early Seventies, set to three extraordinarily pathetic pieces where an ageing Beethoven climbs, lonely in his deafness, through discordant, bare and jagged places into music that seems to me shatteringly unchoreographable. The slow movement from the Opus 106 Hammerklavier piano sonata would be unchoreographable even if it were not being played so indifferently as Olga Khoziainova did last night, treacly, vague (though she may not have been helped by the quality of the piano).
As a programme opener, the ballet is daringly slow and still, and the strongly classical technical base of the steps makes demands as great as Balanchine does. The bare-chested men wing their arms and wheel in arabesque like seraphs, while one wonders distractedly why they are wearing diamond necklaces. When you can tear your thoughts away from this spicy little puzzle, you notice how the shape-making and balancing expose a deterioration of Dutch National Ballet’s technical finesse over the past decade. A pair of glorious Russian legs and feet under a pair of filigree hands proved to belong to DNB’s longtime ballerina Larissa Lezhnina, now 42, who quit the Kirov for Holland in her twenties. Next to her clarity and cutglass graphic refinement the other five looked rough and ordinary, and this is a pity, as the thrill of classicism lies firmly at the core of Van Manen’s ballet writing and that crystalline Russian accent is a treat in it.
At the other end of the programme lies the biggest piece, Grosse Fuge, also the most problematic. Van Manen chose to use a vacuously doughy movie-time orchestration of Beethoven’s skeletal, almost fleshless quartets, and he gives eyewatering movie-time sights too. The piece looks like a rutting ritual. The four men wear black samurai skirts with big macho belts, on which the pinkly corseted girls hang like eager geishas. The moves are powerful - Van Manen argues his yin-yang case in forceful contrasts without concession to spectators who expect “relevance” in male-female relations. But while in aesthetic terms this contrast-and-complement tactic works extremely well, it also asks to be coloured and nuanced by the performers, and DNB aren’t looking too strong in this either.
While Lezhnina’s Russian delicacy stands out, she was rather too straitlaced in the mischievous manipulations of Trois Gnossiennes, which could surely be much sexier with a lither, quicker-witted partner for her than Casey Herd. More like it, more Van Manenesque, were Michele Jimenez and Jozef Varga, an intense, intelligent central couple in Concertante, the evening’s highlight. This is an acutely alert and deft work for eight dancers set to Petite Symphonie Concertante by the Swiss composer Frank Martin, where harp, harpsichord and piano share solo spotlight across the chamber orchestra, sometimes sounding like aspects of a single instrument.
Here, more than 20 years after the Beethoven pieces, Van Manen seems to have moved on from fission to fusion. Dressed - or slicked - in tight, dark, striped unisex bodysuits, the dancers look set to dance in total abstraction, which makes it a surprise how much direct sexual challenge, refusal, invitation and neediness emerges in the quick exchanges. It’s fascinating to watch and to listen to (well played by the Royal Ballet Sinfonia) - more than that, it’s fascinating to read. And I’m sure one would read it differently each time. What a fine thing it would be if the Royal Ballet would rediscover Van Manen with a piece like Concertante. He really is an old master and we need to see much more of him here.
> terug
The Independent
donderdag, 15 mei:
Ballet set to Beethoven? It takes Dutch courage
Some music is hard to dance to. Some is simply out of bounds.
Have you ever noticed how Beethoven almost never features in ballet? Most choreographers think it undanceable, late Beethoven especially. For musicians it's sacrosanct.
In Holland, they're not so squeamish. The choreographer Hans van Manen – 120 ballets under his belt and counting – has squared up to Beethoven many times, most boldly in his treatment of the hushed, spare pilgrimage that is the slow movement of the piano sonata Opus 106.
Adagio Hammerklavier, still polarising audiences after nearly 40 years, has been heading up Dutch National Ballet's five-ballet celebration of its venerable resident choreographer at Sadler's Wells for the past three nights (it's over, so don't rush for tickets, just clamour for another visit soon). His Grosse Fuge, grasping another Beethoven hot potato, was the programme closer.
In a world hardly awash with classy new choreography, Van Manen is unaccountably unfeted in the UK. Sleekly erotic, classically based, his work is flecked with a laconic humour that relieves its northern severity. His women are combative, sly, strong. Their men tread warily.
Nothing is predictable with Van Manen. <em>Solo</em>, set to Bach on solitary violin, is matched by three chaps in relay, dashing on and off in identical T-shirts so you think they're one and the same. In Trois Gnossiennes, set to Satie, a serenely convoluted couple have to cope with the gliding intrusions of a piano and pianist on castors who keep rudely barging in.
But it's in the big works from the Seventies that Van Manen speaks loudest. Concertante is a revelation, as much for the fabulous playing of Frank Martin's string-orchestra score (take a bow, Royal Ballet Sinfonia) as for the steely interactions of its dancers, whose vertically striped unitards make them longer, leaner and more glossily superhuman than they already are.
You think Grosse Fuge is going to be abstract, with its bare-chested warriors swishing about in black sarongs and its pale spidery females. But it turns out to be a mesh of human stories, of tensions, regrets, concessions. Adagio Hammerklavier, meanwhile, is another country: remote, sombre, stripped to the bone. As the piano harmony oscillates between tonic and dominant, like an explorer on a climb to the top of the world, the dance unfolds calmly in parallel, reaching a purer, clearer air of its own.
Jenny Gilbert
> terug
The Observer
donderdag, 15 mei
One of the foundig fathers of european neoclassical dance
It's a man's world at the ballet. At least it is when Hans van Manen is in charge. Eighty next year, the Dutch choreographer is one of the founding fathers of European neoclassical dance, and in the course of a 60-year career has created pieces for companies all over the world. His work is characterised by its structural sophistication, and while his principal subject is dance itself, there is often a detectable subtext, a sense of dark undercurrents swirling beneath the formal balletic architecture. These often relate to the conflicted relations between men and women, concerning whose differing natures Van Manen has clear ideas.
These are cumulatively demonstrated in an evening of his work performed by the dancers of Dutch National Ballet. In Adagio Hammerklavier (1973), often cited as his masterpiece, Van Manen gives us choreography of exquisite refinement in which, to Beethoven's anguished late-life piano sonata, three couples enact a series of encounters which never quite achieve resolution. From the start you detect the archetypal Van Manen gender counterpoint. The men are young, bare-chested, uncompromising in their presentation of self. Diamond necklaces gleam at their throats. The women are older, warily pliant, sadly beautiful. They are essentially reactive, assuming willowy arabesques between the hands of the men, arching like tulip-stems into overhead lifts, pensively flexing and unflexing their feet. At times, during duets, their attitudes seem to freeze with unfulfilled longing.
This sense of women as embodiments of a draining emotionalism, in contrast to the freer-spirited physicality of the men, is reinforced over the course of the evening. In Trois Gnossiennes (2009), which sees Larissa Lezhnina uncomfortably paired with Casey Herd (imagine Isabelle Huppert and Val Kilmer), there is the same sense of exuberance damped by existential female tristesse. The only exception to this tendency occurs in Concertante, in which Michele Jimenez, while paying lip-service to the doomy Van Manen thing, infuses her duet with Jozef Varga with a sinuous and rebellious sexual irony which, at times, threatens to undercut his chiselled masculinity. It's telling that the only piece in which the men really cut loose (and, incidentally, smile) is Solo (2005), a series of dances in which contrasting aspects of a male personality are given high-speed, bravura expression to a Bach partita. And not a woman in sight.
The evening ends with Grosse Fuge (1971), which sees the men bare-chested once again in long Japanese-style skirts. Their opening dances are beefy, combative and exhibitionistic, and the performers exchange "Dude, you're so ripped" glances as the women wait, tense and unsmiling, at the edge of the stage, in flesh-coloured all-in-ones and fussy little fascinators. There's some taunting pas de deux action, and then the men solemnly tear off their skirts to reveal shining black Spanx pants topped with leather belts. The women grasp the belts and slide feet first between the men's legs, in which position they're dragged effortfully around the stage like huge flaccid phalluses. And all of this to Beethoven. Safe to say, perhaps, that attitudes have moved on.
Luke Jennings
> terug