Haarlems Dagblad:
Rudi van Dantzig laat zeer waardevolle schat achter
Ode aan groot kunstenaar
‘De dans is mijn redding geweest’, heeft Rudi van Dantzig in meerdere interviews gezegd. Het was ook de slotzin van de korte film – gemaakt door Henk van Dijk en Altin Kaftira – die als intermezzo werd getoond tijdens de hommage van Het Nationale Ballet aan de in januari op 78-jarige leeftijd overleden choreograaf.
Van Dantzig – die ruim vijftig balletten maakte, ruim twintig jaar artistiek leider was van Het Nationale Ballet en ook bekend is als schrijver van onder meer ‘Voor een verloren soldaat’ – debuteerde als choreograaf in 1955 met Nachteiland voor het Nederlands Ballet.
Een ballet dat niet mag ontbreken in het eerbetoon aan de choreograaf die absoluut zijn stempel heeft gedrukt op de Nederlandse danskunst. Nachteiland, een choreografie voor twee paren, laat meteen zien dat Van Dantzig een gevoelsmens was die zijn emoties uitdrukte in dans. In zijn eerste werk misschien nog iets te letterlijk, waarin de mannelijke hoofdpersoon – Roman Artyushkin – onder het juk zucht van de in een zwart geklede vrouw, Nadia Yanowksy. Zij verbeeldt de emotionele last die hij met zich meedraagt. Het in het wit gehulde tweede paar – Sara Ricciardelli en Oleksey Smolyakov – staat voor het volmaakte dat ongrijpbaar is.
De innerlijke worsteling, het onbereikbare, het verdriet, en dat wat tussen droom en werkelijkheid is zijn terugkerende onderwerpen in de balletten van Van Dantzig.
Met Nachteiland toonde Van Dantzig – ook al was hij pas 22 jaar – zich als balletvernieuwer, die later zou uitgroeien tot een internationaal vermaarde choreograaf die door velen in het hart gesloten is.
Een van zijn meest uitgevoerde werken is Vier letzte Lieder (1977) op de gelijknamige liederen van Richard Strauss. In dit ballet, voor vier paren en een solist, zijn de lichamelijke metaforen om emotie weer te geven niet meer zo nadrukkelijk aanwezig als in Nachteiland.
Vier letzte Lieder is alleszeggend en laat keer op keer een diepe indruk achter. Van Dantzig heeft in dit stuk poëzie in dans geschreven die het binnenste van de mens ontbloot.
In de oorspronkelijk voor dansers-echtpaar Alexandra Radius en Han Ebbelaar gemaakte pas de deux Voorbij gegaan (1979) kan de toeschouwer zich door de intieme dialoog tussen twee mensen een voyeur voelen. Anna Tsygankova en Jozef Varga geven dan ook treffend de lyrische danstaal van Van Dantzig weer.
Naast zijn eigentijdse choreografieën maakte Van Dantzig ook een succesvolle bewerking van de klassieker Het Zwanenmeer (1988). Ook hierin zijn het vast de menselijke gevoelens die zijn versie tot een van de mooiste maakt die er zijn.
Van Dantzig heeft een zeer waardevolle schat achtergelaten die thuishoort in de culturele geschiedenis van Nederland.
Nanska van der Laar (11 mei 2012)
> terug naar voorstellingsinformatie
Theaterkrant:
De mooiste vertolking ooit
Een mooi programma, de Hommage aan Rudi van Dantzig die Het Nationale Ballet aan zijn voormalig artistiek leider bracht. Weliswaar niet helemaal representatief – weerbarstige werken als Monument voor een gestorven jongen of een van zijn latere, maatschappijkritische werken ontbraken – maar zonder meer mooi. Met name het weerzien van Vier letzte Lieder (1977), een ballet waarin de dood rondwaart als een zachtaardige engel waaraan een mens zich zonder angst kan overgeven, was bijzonder nu de schepper van dit ontroerende ballet zelf is meegevoerd naar gene zijde.
Uiteraard was er een kort welkomstwoord door artistiek directeur Ted Brandsen en een klein portret, een collage van archiefbeelden en korte interviews, door Altin Kaftira tot een sterke en sfeerrijke eenheid gemonteerd. Het creëert een beeld van Van Dantzigs gedrevenheid in de studio: zijn ogen vurig en beheksend, de blik omhoog, dansers opzwepend, voortduwend, meetrekkend. En een beeld van de verglijdende tijd: vroege beelden van Van Dantzig als danser, prachtige beelden van een breed lachende artistiek leider in volle bloei, aangrijpende beelden van de ouder geworden choreograaf, de weelderige haardos door tijd en ziekte uitgedund, zijn inspirerende kracht onaangetast.
Of het de speciale gelegenheid was die haar inspireerde of niet, Voorbij gegaan kreeg van Anna Tsygankova de mooiste vertolking ooit. Kwikzilverachtig en exact, alles in een rond legato verbonden en met een muzikaliteit die de volle kwaliteit van het als een klassieke grand pas de deux opgezette duet tot zijn recht doet komen. Tegenover deze warmbloedige lyriek stak partner Josef Varga wat bleekjes en bijna stijfjes af.
Ook in de andere stukken was sprake van aanzienlijke verschillen. In de vierde akte van Het Zwanenmeer dwaalde de blik regelmatig van de solisten weg naar Sébastien Galtier, die een ijzersterke ‘angry bird’ Von Rothbart danste. In Van Dantzigs debuutballet Nachteiland dirigeerde Nadia Yanovsky als een onverbiddelijk Über-Ich de zoekende Roman Artyushkin en in Vier letzte Lieder viel, naast de onberispelijke Larissa Lezhnina, vooral Remi Wörtmeyer op, een elegante, muzikale danser met grote potentie.
Een mooie avond dus, een waardig eerbetoon. Toch zou het een interessant experiment kunnen zijn – bijvoorbeeld met studenten van de balletacademie – zo’n groot, oud, ‘dominee-van-de-dans-ballet’ op te halen. Vooral in deze tijden van crisis, Occupy en indignados zouden die ineens wel eens verrassend actueel kunnen blijken.
Francine van der Wiel (10 mei 2012)
> terug naar voorstellingsinformatie
Het Parool:
Waardige ode aan Van Dantzig
Het Nationale Ballet brengt een ode aan choreograaf Rudi van Dantzig (22 jaar artistiek leider van het balletgezelschap), die 19 januari op 78-jarige leeftijd overleed. Huidig artistiek directeur Ted Brandsen vatte het mooi samen: “Het einde kwam niet onverwacht, maar het verlies is er niet minder om.”
Twee stukken stonden dit seizoen al eerder op het repertoire: Vier letzte Lieder (1977) en de laatste akte van Van Dantzigs versie van Het Zwanenmeer (1988). De bijzonderste toevoeging was Nachteiland, het eerste stuk dat Van Dantzig in 1955 maakte voor toen nog het Nederlands Ballet onder Sonia Gaskell.
Voor deze avond studeerde Toer van Schayk de choreografie opnieuw in. Nachteiland was de eerste samenwerking tussen Van Dantzig en Van Schayk (die het decor ontwierp) en het begin van een hechte vriendschap.
De eerste choreografische groeipijntjes zijn nog duidelijk: overactieve armen, gemacrameerde kostuums, een wat schoolse insteek. Maar de rode lijn van Van Dantzigs latere werk is al wel zichtbaar: een individu (Roman Artyushkin), gevangen tussen verboden verlangens en morele plichten.
De vierde akte van Het Zwanenmeer is extra interessant vanwege het gekozen einde. Een enkele keer triomferen Siegfried en Odettee over de kwaadaardige tovenaar Von Rothbart. Vaak sterft alleen Odette of sterven ze samen, om in de dood herenigd te worden. Maar in deze versie eindigt Siegfried (Casey Herd) niet aan de zijde van zijn teerbeminde zwaanprinses (Igone de Jongh), maar juist levenloos in de armen van Alexander, zijn trouwe kameraad.
“Dans gaat niet om de bewegingen, maar om het invoelen,” zegt Van Dantzig in de korte film van Altin Kaftira en Henk van Dijk die wordt getoond. Dat geldt zeker voor Voorbij gegaan, het duet dat hij in 1979 voor Alexandra Radius en Han Ebbelaar maakte. Anna Tsygankova en Jozef Varga geven een ontroerende interpretatie. Maar de echte emotionele lawine komt van de vier koppels, hun engel des doods (Matthew Golding) en hun sopraan Kelly God in Vier letzte Lieder, één van Van Dantzigs beroemdste werken.
Een prachtige afsluiter van een waardige ode.
Bregtje Schudel (10 mei 2012)
> terug naar voorstellingsinformatie