Ik wist dat hij ernstig ziek was. Maar het bericht van zijn dood treft me als een mokerslag. De gebeurtenissen van die dag waar ik tijdens de maaltijd over had zitten klagen – fysieke ongemakken bij de premièrebezetting van Sylvia, een teleurstellende presentatie van het rapport van de Amsterdamse Kunstschouw – zijn in een klap volstrekt onbelangrijk geworden. Yakov is voorgoed uit mijn leven weggeslopen.
Herinneringen aan mijn jaren met hem houden me de hele week bezig. Ik heb er ontelbare. Want orkestdirecteur en chef-dirigent, dat is een koppeltje dat veel met elkaar meemaakt. Net zoals een zakelijk en een artistiek directeur trouwens. Je bent samen verantwoordelijk en dus is het clichématige “lief en leed” ruimschoots van toepassing. Als het klikt, zoals tussen Ted en mij, dan kun je een geweldig team zijn. Met Yakov was dat ook zo. Toch wist ik eigenlijk weinig van hem. Want ook al was hij extravert en enorm hartelijk in de omgang, toch hield hij zijn hart en ziel voor zichzelf. Het dichtste bij hem in de buurt kwam ik net na afloop van het concert, als ik hem meteen opzocht in de dirigentenkamer. Hij had dan net gesproken via de muziek. Zichzelf geopend en gedeeld. De eerste blik die we dan wisselden zei alles over wat er tussen ons die avond was gebeurd: ik had even in zijn ziel mogen kijken en hij las in mijn ogen wat ik gezien had. Met Beethoven had hij verteld over zijn wilskracht, met Mahler over zijn hoop, met Strauss over zijn humor, met Rachmaninov over zijn warmte en met Sjostakovitsj over zijn eenzaamheid. Ik had het herkend, en ik voelde het zelf ook. Net als alle andere mensen die erbij waren geweest.
Ik moet er aan denken als ik, later die week, de Masterclass bijwoon die John Neumeier geeft voor de Vrienden van Het Nationale Ballet. Bescheiden maar gedreven vertelt de Amerikaanse choreograaf over ‘zijn’ Sylvia. Een oud ballet met een klassiek verhaal en een voorgeschreven partituur, maar door hem opnieuw gechoreografeerd en anders verteld. Neumeier’s Sylvia is in de eerste plaats een vertelling over mensen en hun emoties. De dans in Sylvia is er niet omwille van de dans, maar om iets uit te drukken. Om een verhaal te vertellen.
Op de Masterclass dansen Jurgita en Arthur een van de slotscenes. De twee geliefden waar het ballet om draait komen elkaar na jaren bij toeval weer tegen. Nog even zijn ze samen. Maar ze weten ook dat het weldra voorbij is. Het leven heeft een ander plan gehad.
Neumeier zit samen met Ted op een stoeltje in de hoek bij de piano, waarop onze pianist Micha het orkest moet doen vergeten. Er zijn 150 mensen samengepakt hier in Studio 4, diep in de kelder van Het Muziektheater. Het TL-licht is fel en onbarmhartig. Jurgita en Arthur hebben hun trainingskleding aan. Ze zijn niet opgemaakt. Er is geen podium.
Maar John Neumeier heeft geen theater, geen decor, geen kostuums en geen orkest nodig om onze ziel te openen. Hij spreekt met beweging en dat blijkt genoeg. Studio 4 is even de mooiste plek op aarde. Het kan zijn dat ik het me verbeeld, maar als de geliefden elkaar aan het einde van de pas-de-deux weer hebben moeten laten gaan zie ik overal betraande ogen bij de Vrienden. John Neumeier heeft ons iets verteld in die paar minuten van zijn Sylvia. Over onvervuld verlangen, over verstoorde illusies, over gekoesterde dromen. En we hebben het herkend en we voelden het zelf ook.
Mij heeft hij op die verdrietige woensdagavond iets verteld over voortijdig afscheid nemen. Over samen dansen, en dan de ander laten gaan. En over het leven, dat soms een ander plan heeft.