Empirisch onderzoek

Welbeschouwd impliceert het bezoek aan de concert- of theaterzaal de nabijheid van medemensen in een omvang (vaak meerdere duizenden), tijdsduur (soms wel bijna vijf uur) en afstand (links, rechts, voor, achter; en steeds zeer nabij) die uniek te noemen is.

Uiteraard ontkennen wij niet dat andere gebruikelijke verblijfslocaties, zoals de trein of de supermarkt, zich eveneens kenmerken door de onvermijdelijkheid van contact met andere individuen. Daar echter is de tijdsduur door de betrokkene gemakkelijk aan te passen aan de mate van belasting. Wordt het te lawaaiig in de supermarkt dan gaat men snel naar de kassa. Datzelfde geldt ook voor de afstand; blijkt men bijvoorbeeld in de trein naast een onwelgevallig riekende persoon te hebben plaatsgenomen, dan kan men in de meeste gevallen eenvoudig van plaats veranderen. Hoogstens zou een overvolle trein dat kunnen verhinderen, maar zelfs dan zal de reis in 95% van alle gevallen niet langer duren dan 60 minuten, terwijl een gemiddelde opera of balletvoorstelling al gauw 140 minuten duurt.

Ook het enorme aantal individuen speelt hier een rol. Dat er in een volle zaal bijna 2000 mensen aanwezig zijn is op zichzelf niet bijzonder; ook op vliegvelden of woonboulevards zijn er vele duizenden mensen. Maar nimmer is de fysieke afstand van zoveel individuen tegelijkertijd, zo gering. Immers bevindt zich in de concertzaal aan beide zijden een buurman of –vrouw op nauwelijks 20 centimeter! Metingen wijzen uit dat tijdens een voorstelling maar liefst 45 mensen zich bevinden binnen de straal waarop de zintuigen op hun maximale capaciteit functioneren. Van al deze mensen is de voorstellingsbezoeker gedwongen om, gedurende lange tijd en zonder de mogelijkheid om als het ware te ontsnappen, allerlei gedragingen waar te nemen en te ondergaan.

Mijn eigen empirisch onderzoek, dat zich uitstrekt over bijna twintig jaar en dat in vele theater- en concertzalen plaatsvond, heeft een aantal bijzondere gedragingen en fenomenen blootgelegd die zich in elke theaterzaal voordoen en die tot ergernis en stress kunnen leiden bij andere bezoekers. Deze gedragingen laten zich beschrijven aan de hand van een aantal types concert- en theaterbezoekers.

Een veel voorkomend en al vaak beschreven bron van ergernis is de blaffer, zijnde een rochelende of hoestende medebezoeker, die meestal in de stilste passages van de voorstelling tot leven komt.

Samenhangend met deze blaffer verdient de kraker vermelding. Hiervan is sprake als er teneinde een nieuwe hoestaanval te voorkomen in handtassen gezocht wordt naar een hoestsnoepje, dat vervolgens van zijn plastic omhulsel wordt ontdaan met alle krakende geluiden van dien. Uit angst om lawaai te maken gaat men hierbij zo voorzichtig mogelijk te werk, waardoor de geluidsoverlast alleen maar nodeloos wordt verlengd. Dit fenomeen komt veel voor.

Ook de snurker is bij meerdere voorstellingen waargenomen, zij het natuurlijk nooit bij Het Nationale Ballet.

Voorts is de wipper een erkende stressveroorzaker voor andere theaterbezoekers. Hier gaat het om een medebezoeker die niet stil kan blijven zitten op zijn stoel, en voortdurend zijn lichaam licht verplaatst. Niet zelden wordt de buurman- of vrouw hierbij hinderlijk aangestoten.

Een mildere variant van de wipper is de wrijver. Deze aandoening betreft het onbewust en langdurig wrijven van de handen over een been of de andere hand. Geluidsmetingen hebben aangetoond dat het hiermee veroorzaakte geluid de zachtere orkestpassages kan overstemmen.

Een mannelijke versie van de wrijver is de baardkrabber: zonder dat de baarddragende theaterbezoeker dat zelf in de gaten heeft kroelt hij met een hand door zijn baard of snor, hetgeen afhankelijk van de hardheid en lengte van de baard een hinderlijk raspend geluid oplevert dat anderen bij langdurige blootstelling tot waanzin kan drijven.

Voorts kennen we de snuiver, die adem haalt via de neus en dat met stevige teugen doet. Gezeten naast een snuiver kan het voorkomen dat men gedurende de vele uren van een Wagner-opera ter linkerzijde onafgebroken een fietsband opgepompt hoort worden; dat men dan bij het einde van de voorstelling als vanzelf in juichen uitbarst laat zich aldus eenvoudig verklaren.

Bij vrouwelijke bezoekers is voorts van de rammelaar sprake. Hierbij draagt de bezoekster een armband of sieraard dat uit meerdere delen bestaat (bijv. ‘bedeltjes’) die bij iedere beweging van de onderarm hoorbaar over elkaar bewegen en geluid produceren.

Ook wijzen we nog op het bestaan van de meezinger, de buurman- of vrouw die al neuriënd wil laten horen de betreffende muziek te kennen, hoewel meestal helaas juist van het tegendeel sprake blijkt te zijn. Een variant hierop kennen we als de dirigent, die via meebewegen van de handen, vingers en voeten allerlei aanwijzingen aan het orkest lijkt te geven.

Naast de hierboven beschreven verschillende vormen van geluidsoverlast en onrust speelt ook de reuk een belangrijke rol. De parfumeur heeft al vele medebezoekers beneveld door een te ruime besproeiing, zeker als er gedurende de pauze weer een nieuwe dosis wordt bijgespoten.

En de mediterraan kan dankzij een kennelijk ruimhartig gebruik van knoflook tijdens de aan het theaterbezoek vooraf gaande maaltijd ertoe leiden dat zijn buurman zich tijdens de gehele voorstelling moet afwenden, hetgeen tot kramp kan leiden en het lezen van de eventuele boventiteling hindert.

Al deze archetypes van hinderlijke medebezoekers komen in al onze theaterzalen in ruime mate voor. Ik heb dat zelf kunnen vaststellen. En dan heb ik nog niet eens melding gemaakt van enkele nieuwe fenomenen die pas sinds enkele jaren oprukken, zoals het piepende horloge, de beller en de twitteraar.

De conclusie van mijn langdurige onderzoek moet zijn dat het bezoeken van een theatervoorstelling of concert in alle opzichten als een zeer stresserende ervaring kan worden beschouwd, die een onevenredig groot beroep doet op het incasseringsvermogen van de betrokkene. Het is, wetenschappelijk gezien, dan ook een absoluut raadsel waarom zovelen zich uit vrije wil aan deze belasting blootstellen.

Maar in een later onderzoek hoop ik daar alsnog verklaringen voor te vinden.