Ik ben er even stil van, van deze maatschappij-kritische uitleg van Het Zwanenmeer. Dacht ik al drie keer gekeken te hebben naar een tamelijk zoetsappig maar wel lekker romantisch sprookje, blijk ik een vlijmscherpe aanklacht tegen het kapitalisme te hebben bijgewoond. Het is dat Ted Brandsen, onze artistiek directeur, mijn ogen opent, want anders waren ze me helemaal ontgaan, deze diepere lagen. Althans, van Het Zwanenmeer in de lezing van Rudi van Dantzig. Andere choreografen pakken het werk heel anders aan, maar Van Dantzig maakte er 23 jaar geleden een statement van. Ted wijst me op meer voorbeelden. Zoals de 1e akte, waarin de dorpelingen en de hovelingen zo gebroederlijk dansen op het plein voor het paleis van prins Siegfried. “Rudi heeft het hier over de democratie en de hoop op betere tijden”.
Ballet als instrument voor maatschappijkritiek. We zijn tegenwoordig geneigd om dat gedateerd te vinden. 23 jaar na de première zou het sowieso geen gek idee zijn om weer eens een nieuwe versie van Het Zwanenmeer te presenteren. Ook Hamlet wordt nog steeds gespeeld, maar toch echt niet meer in de versie waarin Ko van Dijk triomfen vierde. Maar ja, onze Romeo en Julia is al meer dan dertig jaar oud. Ook van Notenkraker & Muizenkong en The Sleeping Beauty halen we al decennia lang dezelfde versie uit de kast. Het zijn mooie versies, daar niet van. Maar toch verdient ook het standaardrepertoire na verloop van tijd weer nieuwe interpretaties. Maar nieuwe producties kosten geld. En zolang er nog steeds balletten uit het standaardrepertoire zijn die we helemaal niet in huis hebben, of die écht niet meer kunnen, geven we prioriteit aan nieuwe producties van die titels. Een nieuw Zwanenmeer moest dus maar even wachten tot onze schatkist weer gevuld is.
Op weg naar weer een voorstelling van de balletklassieker staat de autoradio aan. Het avondnieuws is somber. De euro wankelt. Opnieuw moet het noodfonds worden bijgestort. Hele landen staan op omvallen. De bankiers maken zich grote zorgen. Er is paniek op de beurs. Politici komen met bedrukte gezichten voor de zoveelste keer bijeen. Het is crisis, en het wordt steeds erger. Niemand lijkt meer te weten wat er nu moet gebeuren. Best bedreigend eigenlijk.
Wie zei er 23 jaar geleden ook alweer iets over het kapitalisme en over de ondergang?
Die avond in Het Muziektheater kijk ik met andere ogen naar Het Zwanenmeer. En ineens denk ik in de 1e akte op het plein voor het paleis geen gezellig dansen van boeren en buitenlui meer te zien, maar een duidelijke “Occupy”-manifestatie te herkennen. En is dat daar, onder de muts van Von Rasposen, geen met peroxide geblondeerd kapsel? De variaties in de derde akte lijken bij nader inzien verdacht veel op het gedraai en gekonkel van de bankiers. En plotseling valt het me op dat de koningin-moeder, die van goede wil is maar niet in staat om het onheil af te wenden, dezelfde oogopslag heeft als Angela Merkel. Siegfried op zijn beurt doet me nu aan Job Cohen denken: vol idealen, maar hij ziet zijn eigen ondergang niet aankomen. En trouwens, overwinteren zwanen niet in Griekenland of Portugal?
Hoezo gedateerd, dat Zwanenmeer? Actueler dan ooit!
< blog archief